Polikistik Over ile Hamile Kalınır mı? Yumurtlama Takibi

Bizi Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin! (Yeni sekmede açılır)↗

Polikistik over ile hamile kalınır mı sorusunun kısa yanıtı evettir. Polikistik over sendromu (PCOS veya Türkçede PKOS), gebeliği tamamen engelleyen bir durum değildir. PCOS tanısı olan birçok kadın kendiliğinden yumurtlayabilir ve doğal yolla gebelik elde edebilir. Bazı kadınlarda ise yumurtlamanın seyrekleşmesi veya hiç gerçekleşmemesi nedeniyle gebelik süresi uzayabilir ve tıbbi değerlendirme gerekebilir.

PCOS ile doğurganlık arasındaki ilişkinin temelinde çoğunlukla yumurtlama düzensizliği bulunur. Ancak gebelik olasılığını yalnızca PCOS tanısı belirlemez. Kadının yaşı, yumurtlama sıklığı, tüplerin durumu, rahimle ilişkili faktörler, eşin sperm özellikleri, metabolik sağlık ve gebelik deneme süresi birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle “PCOS varsa hamile kalmak zordur” şeklinde genel bir yargı doğru değildir. Benzer şekilde PCOS tanısı bulunan herkesin yumurtlama tedavisine veya tüp bebek tedavisine ihtiyaç duyacağını düşünmek de doğru olmaz. Uluslararası PCOS kılavuzu, PCOS olan kadınlarda gebeliğin doğal yolla veya gerektiğinde tıbbi destekle çoğu zaman elde edilebildiğini özellikle belirtmektedir.

Polikistik Over Sendromu Nedir?

Polikistik over sendromu, üreme çağındaki kadınlarda görülebilen ve yumurtlama düzeni, androjen hormonları ve metabolik süreçlerle ilişkili olabilen karmaşık bir durumdur. Adında “polikistik over” geçmesine rağmen yalnızca ultrason görüntüsüne bakılarak PCOS tanısı konulmaz.

Güncel uluslararası yaklaşımda erişkinlerde tanı; diğer olası nedenler dışlandıktan sonra yumurtlama düzensizliği, klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm ve polikistik over görünümü gibi özelliklerin birlikte değerlendirilmesine dayanır. 2023 uluslararası kılavuzunda uygun koşullarda AMH ölçümünün erişkinlerde ultrasonun yerine kullanılabileceği durumlar da tanımlanmıştır.

PCOS kişiden kişiye oldukça farklı seyredebilir. Bir kadında belirgin adet düzensizliği görülürken diğerinde adetler daha düzenli olabilir. Bazı kişilerde tüylenme veya akne ön plandayken bazı kişilerde esas sorun yumurtlama düzensizliği olabilir.

Bu farklılıklar gebelik olasılığını da etkiler.

Polikistik Over Gebeliğe Engel mi?

PCOS gebeliğe mutlak olarak engel değildir. Asıl sorun, bazı kadınlarda yumurtlamanın her ay düzenli gerçekleşmemesidir.

Gebeliğin doğal yolla oluşabilmesi için temel olarak bir yumurtanın gelişip yumurtalıktan atılması, spermin yumurtaya ulaşabilmesi, döllenmenin gerçekleşmesi ve oluşan embriyonun rahim içine yerleşebilmesi gerekir.

PCOS’ta yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül bulunabilmesine rağmen bunlardan birinin baskın hale gelerek düzenli şekilde yumurtlamaya ulaşması her ay gerçekleşmeyebilir.

Örneğin düzenli olarak yaklaşık 28-30 günde bir yumurtlayan bir kadın yılda daha fazla gebelik fırsatına sahipken, yılda yalnızca birkaç kez yumurtlayan bir kadının doğal gebelik için karşılaştığı fırsat sayısı daha düşük olacaktır.

Bu durum “hamile kalamaz” anlamına gelmez. Daha çok, gebelik için uygun yumurtlama dönemlerinin daha seyrek olabileceği anlamına gelir.

Polikistik Over ile Doğal Yolla Hamile Kalınabilir mi?

Evet. PCOS tanısı bulunan bir kadın kendiliğinden yumurtluyorsa doğal gebelik mümkündür.

Özellikle adetleri nispeten düzenli olan ve başka bir infertilite faktörü bulunmayan kadınlarda doğal gebelik görülebilir. Düzensiz adet gören kişilerde bile bazı sikluslarda kendiliğinden yumurtlama gerçekleşebilir.

Ancak PCOS için herkese uygulanabilecek tek bir “doğal gebelik oranı” vermek bilimsel açıdan doğru değildir.

Gebelik olasılığını etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Kadının yaşı
• Yumurtlamanın ne sıklıkla gerçekleştiği
• Adet düzeni
• Tüplerin açık olup olmadığı
• Rahim yapısı
• Sperm sayısı ve hareketliliği
• Cinsel ilişki zamanlaması
• Eşlik eden endometriozis gibi hastalıklar
• Metabolik sağlık
• Sigara kullanımı gibi yaşam tarzı faktörleri
• Gebeliğin ne kadar süredir denendiği

Dolayısıyla yalnızca PCOS tanısından hareketle bir kişinin ne kadar sürede hamile kalacağını tahmin etmek mümkün değildir.

PCOS Hamile Kalmayı Neden Zorlaştırabilir?

PCOS ile ilişkili gebelik güçlüğünün en önemli nedenlerinden biri ovulasyon yani yumurtlama bozukluğudur.

Normal bir adet döngüsünde yumurtalıklardaki foliküllerden biri gelişerek baskın hale gelir. Folikül yeterli gelişime ulaştığında yumurta serbestleşir. PCOS’ta ise folikül gelişimi belirli bir aşamada durabilir ve yumurtlama gerçekleşmeyebilir.

Bu durum “anovulasyon” olarak adlandırılır.

Yumurtlama hiç gerçekleşmiyorsa o adet döngüsünde doğal döllenme mümkün olmaz. Yumurtlama seyrek gerçekleşiyorsa gebelik şansı tamamen ortadan kalkmaz ancak gebelik için uygun dönemlerin sayısı azalabilir.

PCOS aynı zamanda insülin direnci, vücut ağırlığı değişiklikleri ve androjen düzeylerinde artış gibi metabolik ve hormonal özelliklerle birlikte bulunabilir. Bunların etkisi her kişide aynı değildir.

Adetlerin Düzensiz Olması Yumurtlama Olmadığını mı Gösterir?

Uzun ve düzensiz adet döngüleri yumurtlama bozukluğunu düşündürebilir.

Uluslararası PCOS kılavuzunda erişkinlik döneminde 21 günden kısa veya 35 günden uzun döngüler ya da yılda sekizden az adet görülmesi düzensiz siklus açısından değerlendirilmesi gereken bulgular arasında yer almaktadır.

Örneğin adetlerin:

40 gün,

50 gün,

60 gün

veya daha uzun aralıklarla gerçekleşmesi bazı döngülerde yumurtlama olmadığını düşündürebilir.

Bununla birlikte adet düzensizliğinin tek nedeni PCOS değildir. Tiroid hastalıkları, prolaktin yüksekliği, hipotalamik nedenler, aşırı egzersiz, önemli kilo değişiklikleri ve farklı hormonal durumlar da yumurtlamayı etkileyebilir.

Bu nedenle özellikle yeni gelişen veya belirgin adet düzensizliklerinde nedenin değerlendirilmesi önemlidir.

Düzenli Adet Gören PCOS Hastaları Yumurtlar mı?

Düzenli adet döngüsü çoğu kadında düzenli yumurtlamayı düşündüren önemli bir göstergedir.

ASRM’nin infertilite değerlendirmesine ilişkin komite görüşünde, çoğu yumurtlayan kadında adetlerin yaklaşık 21-35 günlük aralıklarla düzenli olduğu belirtilmektedir. Düzenli siklusları olan kadınlarda her ay ayrıca yumurtlama testi yapılması çoğu durumda gerekli değildir. Ancak tüylenme gibi hiperandrojenizm bulguları bulunan bazı kadınlarda düzenli adetlere rağmen yumurtlama değerlendirmesi gerekebilir.

Başka bir ifadeyle düzenli adet görmek genellikle olumlu bir bulgudur ancak gebelik değerlendirmesinde tek başına yeterli değildir.

Polikistik Over Yumurtlama Günü Nasıl Hesaplanır?

PCOS’ta en önemli sorunlardan biri standart takvim yönteminin her zaman güvenilir olmamasıdır.

28 günlük düzenli siklusu olan bir kadında yumurtlama çoğu zaman bir sonraki adet tarihinden yaklaşık 14 gün önce gerçekleşir. Ancak “her kadın adetin 14. günü yumurtlar” şeklindeki yaygın inanış doğru değildir.

Özellikle 35-45 gün veya daha uzun süren PCOS döngülerinde yumurtlama çok daha geç olabilir.

Örneğin 40 günlük bir siklusta yumurtlamanın mutlaka 14. günde gerçekleşmesi beklenmez.

Ayrıca bir kadının siklusları:

bir ay 32 gün,

sonraki ay 46 gün,

daha sonraki ay 60 gün

sürüyorsa yalnızca takvim kullanarak yumurtlama gününü tahmin etmek oldukça güç hale gelebilir.

Bu durumda farklı yumurtlama takip yöntemlerinden yararlanılabilir.

PCOS’ta Yumurtlama Takibi Nasıl Yapılır?

Yumurtlamanın değerlendirilmesinde tek bir yöntem bulunmaz. Kullanılacak yöntem adet düzenine, kişinin gebelik planına ve tıbbi değerlendirmeye göre değişebilir.

1. Adet Takvimi

Adetlerin başlangıç tarihlerini kaydetmek en basit yöntemlerden biridir.

En az birkaç aylık siklus kaydı;

adetlerin ne kadar düzenli olduğunu,

ortalama siklus uzunluğunu,

çok uzun döngülerin bulunup bulunmadığını

gösterebilir.

Ancak belirgin düzensizliği olan PCOS hastalarında yalnızca takvim hesabına dayanarak yumurtlama gününü belirlemek güvenilir olmayabilir.

2. Ev Tipi Yumurtlama Testleri

Ev tipi ovulasyon testleri idrardaki luteinize edici hormon yani LH artışını saptamaya çalışır.

Normal bir siklusta belirgin LH yükselişinin ardından çoğunlukla kısa süre içinde yumurtlama gerçekleşir. Bu nedenle LH testleri gebelik planlayan kadınlarda kullanılabilmektedir.

PCOS’ta ise önemli bir sınırlama vardır.

Bazı kadınlarda bazal LH düzeyi yüksek olabilir. Bu nedenle ovulasyon testleri yumurtlama gerçekleşmediği halde pozitif görünebilir veya sık sık pozitif sonuç verebilir.

ASRM de PCOS’ta bazal LH düzeyinin yüksek olabilmesi nedeniyle idrar LH testlerinde yalancı pozitif sonuç görülebileceğini belirtmektedir.

Dolayısıyla PCOS tanısı olan bir kadında sürekli pozitif veya yorumlanması zor ovulasyon testleri görülmesi tek başına yumurtlamanın kesin kanıtı değildir.

3. Servikal Mukus Takibi

Yumurtlama yaklaşırken östrojen etkisiyle rahim ağzı salgısının miktarı ve yapısı değişebilir.

Akıntı bazı kadınlarda:

daha şeffaf,

daha kaygan,

daha uzayan

bir özellik kazanabilir.

Bu değişim doğurgan dönemin yaklaştığını düşündürebilir. Ancak enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar, kişisel farklılıklar ve PCOS’a bağlı hormonal değişiklikler nedeniyle her kişide aynı şekilde görülmez.

Bu nedenle yardımcı bir bulgu olarak değerlendirilebilir fakat tek başına kesin yumurtlama testi değildir.

4. Bazal Vücut Isısı

Bazal vücut ısısı yumurtlama sonrasında progesteron hormonunun etkisiyle hafif yükselir.

Her sabah aynı koşullarda vücut sıcaklığının ölçülmesiyle geçmişte yumurtlama meydana gelip gelmediğine ilişkin fikir edinilebilir.

Fakat önemli bir dezavantajı vardır: sıcaklık artışı yumurtlama gerçekleştikten sonra görülür. Dolayısıyla doğurgan günleri önceden tahmin etmek açısından sınırlıdır.

ASRM, bazal vücut ısısı takibinin zahmetli olması ve doğruluğunun sınırlı olabilmesi nedeniyle günümüzde rutin yumurtlama değerlendirmesinde önerilen temel yöntemlerden biri olmadığını belirtmektedir.

5. Progesteron Ölçümü

Kanda progesteron ölçümü yakın zamanda yumurtlama gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmede kullanılabilir.

Burada sık yapılan hatalardan biri progesteronun herkeste otomatik olarak “adetin 21. günü” ölçülmesi gerektiğini düşünmektir.

Bu yaklaşım özellikle uzun siklusları bulunan PCOS hastalarında yanıltıcı olabilir.

ASRM, progesteron ölçümünün beklenen bir sonraki adetten yaklaşık bir hafta önce yapılmasının daha anlamlı olduğunu belirtmektedir. Tek bir progesteron sonucu yakın zamanda yumurtlama gerçekleştiğine ilişkin bilgi sağlayabilir ancak luteal fazın bütün kalitesini değerlendirmek için kullanılmamalıdır.

6. Ultrason ile Folikül Takibi

Yumurtalıkların ultrasonla belirli aralıklarla incelenmesi gelişmekte olan folikülün doğrudan değerlendirilmesini sağlar.

Ultrasonda:

foliküllerin sayısı,

büyüklüğü,

endometrium yani rahim iç tabakasının görünümü

ve gerektiğinde yumurtlama sonrasındaki değişiklikler değerlendirilebilir.

Özellikle adetleri çok düzensiz olan, ovulasyon testlerinden sonuç alamayan veya yumurtlama tedavisi uygulanan kişilerde hekim tarafından folikül takibi planlanabilir.

PCOS’ta Gebelik İçin İlişki Zamanlaması Nasıl Olmalı?

Yumurtanın yaşam süresi sperm hücrelerine kıyasla daha kısadır. Bu nedenle yalnızca yumurtlama gününde ilişkiye girmek yerine yumurtlamadan önceki günleri de kapsayan doğurgan dönem önemlidir.

ASRM, doğal gebelik şansını artırmak amacıyla doğurgan dönemde yaklaşık her 1-2 günde bir cinsel ilişkinin uygun olabileceğini belirtmektedir.

PCOS nedeniyle yumurtlama günü belirsizse yalnızca tek bir güne odaklanmak yerine düzenli aralıklarla ilişki daha pratik olabilir.

Her gün ilişki zorunlu değildir. Çiftlerin kendileri için sürdürülebilir bir sıklık belirlemesi önemlidir.

Polikistik Over ile Hamile Kalmak İçin Kilo Vermek Şart mı?

Hayır. PCOS tanısı bulunan her kadının kilo vermesi gerektiği şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

Normal vücut ağırlığına sahip kadınlarda amaç kilo kaybı değil, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının korunması ve fazla kilo alımının önlenmesidir.

Fazla kilolu veya obezitesi bulunan bazı kadınlarda ise uygun kilo yönetimi metabolik sağlığı ve yumurtlama düzenini olumlu etkileyebilir. Ancak gebelik planlaması yalnızca tartıdaki rakama indirgenmemelidir.

2023 uluslararası PCOS kılavuzu sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve sürdürülebilir yaşam tarzı değişikliklerini PCOS yönetiminin temel parçalarından biri olarak değerlendirmektedir. Aynı kılavuz, PCOS için diğerlerinden üstün olduğu gösterilmiş tek bir özel diyet modeli bulunmadığını da vurgulamaktadır.

Bu nedenle “PCOS diyeti”, “hormon sıfırlayan diyet” veya çok kısıtlayıcı beslenme programları yerine kişinin genel sağlık durumu ve gereksinimleri dikkate alınmalıdır.

PCOS’ta Beslenme Gebelik Şansını Etkiler mi?

Beslenme; metabolik sağlık, vücut ağırlığının yönetimi ve genel sağlık açısından önemlidir. Ancak belirli bir besinin PCOS’u ortadan kaldırdığı veya tek başına gebelik sağladığı söylenemez.

Güncel kılavuzlar belirli bir diyet türünün PCOS’lu kadınlarda diğer bütün beslenme modellerinden üstün olduğunu gösteren yeterli kanıt bulunmadığını belirtmektedir.

Genel yaklaşım;

sebze ve meyvelerden,

tam tahıllardan,

uygun protein kaynaklarından,

sağlıklı yağlardan

oluşan dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme düzenidir.

Gebelik planlayan kadınlarda folat başta olmak üzere gebelik öncesi bakımın diğer unsurları da bireysel olarak değerlendirilmelidir. Kullanılacak takviye veya ilaçların dozu kişinin sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenmelidir.

Egzersiz PCOS’ta Yumurtlamaya Yardımcı Olur mu?

Fiziksel aktivitenin temel amacı yalnızca kilo vermek değildir.

Düzenli hareket;

metabolik sağlık,

kardiyovasküler sağlık,

vücut kompozisyonu

ve genel yaşam kalitesi açısından yararlıdır.

Uluslararası PCOS kılavuzu fiziksel aktiviteyi PCOS yönetiminin önemli bir parçası olarak değerlendirmektedir. Bununla birlikte bütün kadınların aynı egzersiz programını uygulaması gerektiğine ilişkin bir yaklaşım bulunmaz.

Egzersiz düzeyi kişinin mevcut sağlık durumu, fiziksel kapasitesi ve varsa diğer hastalıkları dikkate alınarak planlanmalıdır.

PCOS Varken Ne Kadar Süre Doğal Gebelik Denenebilir?

Genel olarak bilinen “35 yaş altında 12 ay, 35 yaş ve üzerinde 6 ay” kuralının önemli bir ayrıntısı vardır.

Bu süreler esas olarak düzenli korunmasız ilişkiye rağmen bilinen bir infertilite nedeni bulunmayan çiftler için geçerlidir.

ASRM, kadın 35 yaşın altındaysa genel infertilite değerlendirmesinin 12 ay sonunda, 35 yaş ve üzerindeyse yaklaşık 6 ay sonunda başlatılabileceğini belirtmektedir. 40 yaşın üzerindeki kadınlarda daha erken değerlendirme uygun olabilir.

Ancak bilinen yumurtlama bozukluğu veya belirgin adet düzensizliği varsa mutlaka bu sürelerin dolmasını beklemek gerekmez.

Örneğin:

• Aylarca adet görememe
• Çok uzun ve düzensiz adet döngüleri
• Bilinen anovulasyon
• Tüp hastalığı şüphesi
• Endometriozis
• Erkek faktörü şüphesi

gibi durumlarda daha erken değerlendirme yapılabilir.

PCOS’ta Gebelik Değerlendirmesinde Neler İncelenir?

Gebelik elde edilememesinin nedeni yalnızca PCOS olarak kabul edilmemelidir.

İnfertilite değerlendirmesinde gerektiğinde hem kadın hem erkek faktörü araştırılır.

Değerlendirme kişinin öyküsüne göre değişebilmekle birlikte temel olarak şu alanları kapsayabilir:

• Adet düzeni ve yumurtlama durumu
• Yaş ve gebelik öyküsü
• Ultrason değerlendirmesi
• Gerekli hormonal incelemeler
• Tüplerin açıklığının değerlendirilmesi
• Rahimle ilişkili faktörler
• Erkek partnerde semen analizi

ASRM, infertilite değerlendirmesinde yumurtlama durumunun yanında kadın üreme sisteminin anatomik yapısının ve gerektiğinde tüplerin açıklığının değerlendirilmesini; erkek partnerin de eş zamanlı değerlendirilmesini önermektedir.

Bu yaklaşım önemlidir. Çünkü PCOS tanısı bulunan bir kadında gebelik gerçekleşmiyorsa neden her zaman yalnızca yumurtlama bozukluğu olmayabilir.

AMH Yüksekliği PCOS’ta Gebelik Şansının Yüksek Olduğunu mu Gösterir?

Hayır.

PCOS olan kadınlarda AMH düzeyleri sıklıkla yüksek bulunabilir. Ancak yüksek AMH değeri “çok yumurtam var, kolay hamile kalırım” şeklinde yorumlanmamalıdır.

AMH yumurtalık rezervinin değerlendirilmesinde kullanılan biyolojik göstergelerden biridir. Bununla birlikte doğal gebelik ihtimalini tek başına belirleyen bir test değildir.

ASRM de yumurtalık rezerv testlerinin doğal doğurganlığın doğrudan ölçümü olarak kullanılmaması gerektiğini vurgulamaktadır. Kadın yaşı doğurganlık açısından en önemli faktörlerden biri olmaya devam etmektedir.

Bu nedenle AMH sonucu;

yaş,

adet düzeni,

ultrason bulguları

ve diğer klinik bilgiler

ile birlikte yorumlanmalıdır.

Polikistik Over Tedavi Edilmeden Hamile Kalınabilir mi?

Bazı kadınlar herhangi bir yumurtlama tedavisi kullanmadan doğal yolla hamile kalabilir.

Özellikle kendiliğinden yumurtlamanın devam ettiği kadınlarda bu mümkündür.

Ancak uzun süre yumurtlama gerçekleşmeyen veya gebelik elde edilemeyen kadınlarda yalnızca beklemek her zaman uygun olmayabilir.

Burada amaç “PCOS’u tamamen ortadan kaldırmak” değil, gebeliği etkileyen faktörleri belirlemek ve gerekli olduğunda yumurtlamanın sağlanmasına yardımcı olmaktır.

Tedavi gerekip gerekmediği kişinin yaşı, gebelik deneme süresi, yumurtlama durumu ve çiftin diğer değerlendirmelerine göre belirlenir.

PCOS’ta Yumurtlama Tedavisi Ne Zaman Düşünülebilir?

Doğal yumurtlamanın gerçekleşmediği ve gebelik isteyen kadınlarda hekim değerlendirmesi sonrasında ovulasyon indüksiyonu olarak adlandırılan yumurtlama tedavileri gündeme gelebilir.

2023 Uluslararası PCOS Kılavuzu, başka infertilite faktörü bulunmayan anovulatuvar PCOS hastalarında farmakolojik yumurtlama indüksiyonunda letrozolü birinci basamak seçenek olarak değerlendirmektedir. Kılavuz ayrıca bazı ülkelerde bu kullanımın ruhsat dışı olabileceğini ve tedavi öncesinde hastaya yararlar, belirsizlikler ve olası yan etkiler konusunda bilgi verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Klomifen sitrat, metformin veya gonadotropinler gibi farklı tedaviler de belirli hasta gruplarında değerlendirilebilir. Hangisinin kullanılacağı kişinin klinik özelliklerine ve önceki tedavilere verdiği yanıta göre değişebilir.

Bu ilaçlar kişinin kendi başına kullanabileceği “hamile kalma ilaçları” olarak görülmemelidir. Yumurtalıkların verdiği yanıt ve bazı tedavilerde çoğul gebelik gibi riskler nedeniyle hekim takibi gerekebilir.

PCOS Varsa Doğrudan Tüp Bebek Gerekir mi?

Genellikle hayır.

PCOS tanısı tek başına tüp bebek gerekliliği anlamına gelmez.

Özellikle sorun yalnızca yumurtlamanın gerçekleşmemesi ise gebelik planı çoğu durumda daha basamaklı şekilde değerlendirilir. Yumurtlama takibi veya yumurtlamayı sağlayan tedaviler bazı hastalarda yeterli olabilir.

Tüp bebek tedavisi;

diğer tedavilerin sonuç vermemesi,

tüplerle ilişkili sorunlar,

belirgin erkek faktörü,

ileri üreme yaşı

veya başka klinik nedenler

bulunduğunda değerlendirilebilir.

2023 uluslararası PCOS kılavuzu, PCOS’a bağlı anovulatuvar infertilitede birinci ve ikinci basamak yumurtlama tedavilerinin başarısız olduğu veya tüp bebek için farklı bir endikasyon bulunduğu durumlarda IVF’nin değerlendirilebileceğini belirtmektedir.

Dolayısıyla PCOS tanısından doğrudan “tüp bebek gerekir” sonucuna varılmamalıdır.

PCOS ile Hamilelikte Risk Artar mı?

PCOS olan kadınların büyük bölümü sağlıklı gebelik geçirebilir. Bununla birlikte bazı gebelik komplikasyonlarının görülme olasılığının PCOS olmayan kadınlara göre daha yüksek olduğuna ilişkin bilimsel veriler bulunmaktadır.

2023 uluslararası kılavuz ve 2024 yılında yayımlanan geniş kapsamlı sistematik derleme; PCOS ile gebelikte düşük, gestasyonel diyabet, gebeliğe bağlı hipertansiyon ve preeklampsi gibi bazı durumların görülme olasılığında artış olduğunu bildirmektedir.

Bu artış belirli bir kişinin mutlaka komplikasyon yaşayacağı anlamına gelmez.

Risk;

yaş,

vücut ağırlığı,

kan şekeri,

kan basıncı,

PCOS fenotipi

ve diğer sağlık özelliklerinden etkilenebilir.

Bu nedenle PCOS tanısı bulunan kadınlarda gebelik öncesi dönemde genel sağlık değerlendirmesi önemlidir.

Uluslararası kılavuz PCOS’lu kadınlarda gebelik planlanırken kan basıncı ve glukoz metabolizmasının değerlendirilmesine özellikle dikkat çekmektedir.

PCOS ile Gebelik Planlarken Nelere Dikkat Edilebilir?

Gebelik planlaması yalnızca yumurtlama gününü hesaplamak anlamına gelmez.

Gebelik öncesi dönemde genel sağlık durumunun değerlendirilmesi hem anne hem de gebelik açısından önemlidir.

Kişiye göre değerlendirilmek üzere şu başlıklar göz önünde bulundurulabilir:

• Adet ve yumurtlama düzeninin belirlenmesi
• Kan basıncının değerlendirilmesi
• Kan şekeri metabolizmasının değerlendirilmesi
• Sigaranın bırakılması
• Alkol kullanımının sınırlandırılması veya gebelik planında bırakılması
• Dengeli beslenme
• Düzenli fiziksel aktivite
• Kullanılan ilaçların gebelik açısından gözden geçirilmesi
• Gebelik öncesi uygun folat desteğinin değerlendirilmesi
• Kronik hastalıkların kontrol altına alınması

PCOS dışında bilinen tiroid hastalığı, hipertansiyon, diyabet veya başka kronik hastalıklar varsa gebelik öncesinde bunların da uygun şekilde yönetilmesi gerekir.

PCOS’ta Doğal Gebelik Şansını Belirleyen En Önemli Faktörler

PCOS tanısı tek başına gebelik şansını açıklamaz.

Yaş

Kadın yaşı doğal doğurganlığın en önemli belirleyicilerindendir. Yaş ilerledikçe yumurta sayısının yanı sıra yumurta kalitesinde de değişiklik meydana gelir.

PCOS nedeniyle yumurtalık rezerv göstergelerinin yüksek olması yaşın yumurta kalitesi üzerindeki etkisini ortadan kaldırmaz.

Yumurtlama sıklığı

Her ay yumurtlayan bir kadın ile yılda birkaç kez yumurtlayan bir kadının gebelik için karşılaştığı doğal fırsat sayısı aynı değildir.

Erkek faktörü

Gebelik değerlendirmesinin yalnızca kadına odaklanması doğru değildir.

Sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisi gibi faktörler gebelik ihtimalini etkileyebilir.

Tüpler

Yumurtlama gerçekleşse bile spermin yumurtaya ulaşabilmesi için en az bir fonksiyonel tüpün bulunması önemlidir.

Geçirilmiş enfeksiyon, dış gebelik veya bazı cerrahi işlemler tüplerle ilgili değerlendirme gerektirebilir.

Cinsel ilişki zamanlaması

Yumurtlama düzensizliği varsa yalnızca takvimde belirlenen tek bir günü hedeflemek gebelik fırsatlarının kaçırılmasına neden olabilir.

Eşlik eden hastalıklar

Endometriozis, rahimle ilişkili bazı problemler veya farklı hormonal bozukluklar gebelik süresini etkileyebilir.

Bu nedenle PCOS tanısı olsa bile infertilite değerlendirmesi bütüncül yapılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Polikistik over ile hamile kalınır mı?

Evet. PCOS tanısı bulunan birçok kadın doğal yolla veya gerektiğinde tıbbi destekle hamile kalabilir. Gebelik ihtimali kişinin yaşı, yumurtlama düzeni ve eşlik eden diğer doğurganlık faktörlerine göre değişir.

Polikistik over doğal gebeliğe engel midir?

Hayır. PCOS doğal gebeliğe mutlak engel değildir. Özellikle kendiliğinden yumurtlamanın gerçekleştiği kadınlarda doğal gebelik mümkündür. Ancak yumurtlamanın seyrek olması gebelik süresini uzatabilir.

PCOS olan herkesin yumurtlaması düzensiz midir?

Hayır. PCOS’un klinik özellikleri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kadınlarda belirgin adet ve yumurtlama düzensizliği varken bazı kadınların adetleri daha düzenli olabilir.

Polikistik over olan biri her ay yumurtlar mı?

Her zaman değil. PCOS’un önemli özelliklerinden biri yumurtlamanın seyrekleşebilmesi veya bazı aylarda hiç gerçekleşmemesidir. Düzenli siklusları bulunan kadınlarda ise ovulasyon olasılığı daha yüksektir.

PCOS’ta yumurtlama testi güvenilir mi?

İdrarda LH ölçen yumurtlama testleri bazı PCOS hastalarında kullanılabilir ancak bazal LH yüksekliği yalancı pozitif sonuçlara yol açabilir. Sürekli pozitif veya yorumlanması güç sonuçlarda farklı yumurtlama değerlendirme yöntemleri gerekebilir.

PCOS’ta yumurtlama hangi gün olur?

Sabit bir gün yoktur. Özellikle adetleri düzensiz kadınlarda yumurtlama klasik 14. günden çok daha geç gerçekleşebilir. Yumurtlama zamanı siklusun uzunluğuna ve kişisel hormonal düzene göre değişir.

Düzenli adet gören PCOS hastası hamile kalabilir mi?

Evet. Düzenli sikluslar çoğu kadında düzenli yumurtlamayı düşündürür ve doğal gebelik mümkündür. Ancak gebelik ihtimali yalnızca adet düzenine bağlı değildir.

Polikistik over olan kadın kilo vermeden hamile kalabilir mi?

Evet. Kilo vermek gebelik için zorunlu bir koşul değildir. Özellikle normal kilolu kadınlarda kilo kaybına ihtiyaç olmayabilir. Fazla kilosu bulunan bazı kişilerde uygun kilo yönetimi metabolik sağlık ve yumurtlama açısından yararlı olabilir.

PCOS için özel bir gebelik diyeti var mı?

Bilimsel veriler PCOS için bütün diğer beslenme modellerinden üstün tek bir özel diyet bulunduğunu göstermemektedir. Sürdürülebilir, dengeli ve kişinin ihtiyaçlarına uygun sağlıklı beslenme önerilmektedir.

Polikistik over olan biri ne zaman doktora başvurmalı?

35 yaşın altında ve bilinen başka bir sorun bulunmayan çiftlerde genel olarak 12 ay, 35 yaş ve üzerinde yaklaşık 6 ay gebelik oluşmaması değerlendirme gerektirebilir. Ancak adetlerin çok düzensiz olması, aylarca adet görülmemesi veya bilinen yumurtlama bozukluğu gibi durumlarda bu süreleri beklemek gerekmeyebilir.

PCOS varsa doğrudan tüp bebek yapılır mı?

Hayır. PCOS tek başına doğrudan tüp bebek gerektiren bir durum değildir. Yumurtlama bozukluğu bulunan kadınlarda klinik duruma göre önce daha basit yöntemler değerlendirilebilir. Tüp bebek gerekliliği çiftin bütün infertilite faktörleri birlikte incelendikten sonra belirlenir.

PCOS’ta AMH yüksek olması kolay hamile kalınacağı anlamına gelir mi?

Hayır. AMH yumurtalık rezerviyle ilişkili bir göstergedir ancak doğal gebelik ihtimalini tek başına ölçmez. AMH yüksekliği yumurta kalitesinin yüksek olduğunu veya kısa sürede gebelik oluşacağını göstermez.

PCOS hamilelikte düşüğe neden olur mu?

PCOS tanısı olan kadınlarda düşük dahil bazı gebelik komplikasyonlarının olasılığının arttığını gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Ancak PCOS tanısı bulunan bir kişinin mutlaka düşük yaşayacağı anlamına gelmez. Bireysel risk birçok farklı faktörden etkilenir.

PCOS’ta yumurtlama ilaçları herkes için gerekli midir?

Hayır. Kendiliğinden yumurtlayan ve başka bir infertilite faktörü bulunmayan kadınların ilaç kullanması gerekmeyebilir. Yumurtlama tedavisinin gerekip gerekmediği kişinin adet düzeni, yumurtlama durumu, yaşı ve infertilite değerlendirmesine göre hekim tarafından belirlenir.

Sonuç

Polikistik over ile hamile kalınır mı sorusunun yanıtı çoğu durumda evettir. PCOS, gebeliği tamamen engelleyen bir hastalık değildir. Bununla birlikte özellikle yumurtlamanın seyrek veya düzensiz olması doğal gebelik için uygun dönemlerin sayısını azaltabilir ve gebeliğin oluşma süresini uzatabilir.

PCOS’ta gebelik planlanırken yalnızca adet tarihine bakmak yeterli olmayabilir. Adet takibi, ovulasyon testleri, progesteron ölçümü veya ultrason gibi yöntemler kişinin durumuna göre kullanılabilir. Ev tipi LH testlerinin PCOS’ta yalancı pozitif sonuç verebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Gebelik oluşmadığında bütün sorunun PCOS’a bağlanması doğru değildir. Kadının yaşı, yumurtlama durumu, tüpler, rahimle ilişkili faktörler ve erkek partnerin sperm özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Belirgin adet düzensizliği veya bilinen anovulasyon varsa klasik 6-12 aylık bekleme sürelerinin tamamlanması gerekmeyebilir. Değerlendirmenin zamanı ve uygulanacak yaklaşım kişisel sağlık özelliklerine göre değişebilir.

Gerektiğinde yumurtlama tedavileri, diğer yardımcı üreme yöntemleri veya tüp bebek seçenekleri değerlendirilebilir. Ancak PCOS tanısı tek başına herhangi bir tedavinin zorunlu olduğu anlamına gelmez. Uygun yaklaşım bireysel değerlendirme sonrasında belirlenmelidir.

Bilimsel Kaynaklar

1. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome – International PCOS Network / Human Reproduction

PubMed – 2023 Uluslararası PCOS Kılavuzu

2. International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome 2023 – Monash University, ASRM, ESHRE ve iş birliği kuruluşları

Monash University – Uluslararası PCOS Kılavuzu

3. Fertility Evaluation of Infertile Women: A Committee Opinion – American Society for Reproductive Medicine (ASRM)

ASRM – Fertility Evaluation of Infertile Women

4. Optimizing Natural Fertility: A Committee Opinion – American Society for Reproductive Medicine (ASRM)

ASRM – Optimizing Natural Fertility

5. Systematic Review and Meta-analysis of Pregnancy Outcomes in Women with Polycystic Ovary Syndrome – Nature Communications, 2024

PubMed – PCOS ve Gebelik Sonuçları Sistematik Derlemesi

Op. Dr. Necip Öztürk

Dr. Necip Öztürk (Kadın Hastalıkları ve Doğum / Tüp Bebek) – 1967 Besni doğumludur. GATA’dan 1991’de mezun olmuş, 1994-1998’de GATA Haydarpaşa’da uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. TSK’da çeşitli birimlerde hekimlik ve yöneticilik yapmış; 2000-2004’te Van Askeri Hastanesi’nde görev almış, GATA’da ÜYTE (tüp bebek) eğitimi almıştır. Temmuz 2009’da Jandarma Tabip Yarbay rütbesiyle emekli olmuş; 17.08.2009’dan bu yana Mersin Tüp Bebek Merkezi’nde görev yapmakta ve merkezin direktörlüğünü yürütmektedir.